Czy instalacja fotowoltaiczna wymaga zgłoszenia do straży pożarnej?

Obowiązek zgłoszenia instalacji fotowoltaicznej do straży pożarnej – ogólne zasady

Dlaczego w ogóle pojawia się temat zgłaszania fotowoltaiki do PSP

Instalacje fotowoltaiczne są źródłem prądu stałego o stosunkowo wysokim napięciu, a dodatkowo znajdują się często na dachach budynków. W razie pożaru taki układ może stwarzać dodatkowe zagrożenie dla strażaków – nawet po odłączeniu głównego zasilania z sieci energetycznej część przewodów i modułów PV może pozostawać pod napięciem. Z tego powodu ustawodawca wprowadził szczególne obowiązki informacyjne wobec Państwowej Straży Pożarnej (PSP) dla części instalacji fotowoltaicznych.

Kluczowe pytanie brzmi: czy każda instalacja fotowoltaiczna wymaga zgłoszenia do straży pożarnej, czy tylko większe systemy? Odpowiedź zależy przede wszystkim od wielkości mocy zainstalowanej oraz od tego, w jakim obiekcie montowana jest instalacja (dom jednorodzinny, blok mieszkalny, budynek użyteczności publicznej, hala produkcyjna itd.).

Podstawą prawną jest przede wszystkim nowelizacja przepisów z 2020 roku, która powiązała instalacje fotowoltaiczne z przepisami z zakresu ochrony przeciwpożarowej. Od tego momentu pojawił się obowiązek uzgadniania projektu pod względem ppoż. i zawiadamiania komendanta PSP w wybranych przypadkach.

Najważniejsza granica mocy: 6,5 kW lub 50 kW? Skąd biorą się rozbieżności

W praktyce często pojawia się zamieszanie wokół dwóch wartości: 6,5 kWp oraz 50 kWp. Wynika to z nakładania się kilku różnych grup przepisów – budowlanych, energetycznych i przeciwpożarowych.

Dla ochrony przeciwpożarowej kluczowa jest granica mocy zainstalowanej powyżej 6,5 kWp w kontekście budynków innych niż jednorodzinne, natomiast w wielu opracowaniach i artykułach branżowych przywołuje się również granicę 50 kW, która ma znaczenie przy większych instalacjach komercyjnych i przemysłowych (m.in. kwestia odrębnych wymagań projektowych i formalnych). Dla typowego prosumenta domowego o mocy instalacji 3–10 kWp istotne jest, czy mieszka w budynku jednorodzinnym czy wielorodzinnym oraz jak interpretowane są lokalne przepisy i wytyczne.

Żeby uporządkować temat, dalej rozbicie będzie prowadzone według typu budynku i mocy instalacji, z uwzględnieniem praktyki organów PSP i branży.

Główna zasada: nie każda instalacja musi być zgłoszona

Najprościej można to ująć tak: nie każda instalacja fotowoltaiczna wymaga formalnego zgłoszenia do straży pożarnej. Dla wielu mikroinstalacji na domach jednorodzinnych nie ma obowiązku zawiadamiania komendanta PSP, o ile spełnione są określone warunki techniczne, a moc instalacji nie przekracza ustalonych progów i budynek nie jest traktowany jako „obiekt budowlany o zwiększonym zagrożeniu pożarowym” z innych powodów.

Z drugiej strony, każda większa instalacja fotowoltaiczna w budynku użyteczności publicznej, usługowym czy przemysłowym oraz w budynku wielorodzinnym, powinna być analizowana pod kątem obowiązku uzgodnienia z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych i zgłoszenia do komendanta PSP. W praktyce profesjonalny wykonawca PV powinien już na etapie oferty wskazać, czy w danym przypadku takie działania są niezbędne.

Przepisy prawa dotyczące fotowoltaiki i straży pożarnej

Najważniejsze akty prawne regulujące obowiązki ppoż. przy PV

Instalacja fotowoltaiczna jako urządzenie elektryczne jest regulowana nie tylko przez prawo energetyczne i budowlane, ale również przez przepisy z zakresu ochrony przeciwpożarowej. Z punktu widzenia obowiązku zgłoszenia do straży pożarnej kluczowe są:

• ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej,
• rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów,
• Prawo budowlane – w zakresie uzgadniania projektu z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń ppoż. dla określonych obiektów,
• wytyczne i stanowiska Komendy Głównej PSP dotyczące instalacji fotowoltaicznych,
• polskie normy (np. PN-EN 62446, PN-HD 60364-7-712) – choć nie są przepisem rangi ustawowej, wskazują dobre praktyki bezpieczeństwa.

Istotne jest, że sam obowiązek zawiadamiania PSP nie wynika z jednego, prostego przepisu „o fotowoltaice”, tylko z ogólnej konstrukcji przepisów ppoż. i ich interpretacji wobec źródeł prądu elektrycznego montowanych na budynkach.

Rola rzeczoznawcy ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych

Dla wielu obiektów budowlanych projekt instalacji PV musi być uzgodniony z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Uzgodnienie to potwierdza, że projektowane rozwiązania nie pogarszają warunków bezpieczeństwa pożarowego budynku i spełniają wymagania techniczno-budowlane oraz ppoż.

Rzeczoznawca analizuje m.in.:

• sposób prowadzenia przewodów DC oraz AC,
• lokalizację falowników, rozdzielnic i wyłączników przeciwpożarowych,
• odstępy separacyjne, przejścia przez ściany i stropy,
• dobór zabezpieczeń nadprądowych, przepięciowych oraz środków ochrony odgromowej,
• rozwiązania umożliwiające bezpieczną akcję gaśniczą (oznaczenia, dostęp, możliwość odłączenia).

Sam fakt uzgodnienia projektu nie jest jeszcze formalnym „zgłoszeniem” do straży pożarnej, ale jest warunkiem prawidłowego przygotowania dokumentacji technicznej, która często stanowi podstawę do późniejszego zawiadomienia komendanta PSP o zakończeniu budowy lub zmianie sposobu użytkowania obiektu.

Wytyczne PSP dotyczące instalacji fotowoltaicznych

Komenda Główna PSP opublikowała wytyczne i stanowiska w sprawie bezpieczeństwa pożarowego instalacji fotowoltaicznych. Nie mają one rangi ustawy czy rozporządzenia, ale są podstawą praktyki organów PSP w całym kraju. W wytycznych pojawiają się m.in. zalecenia:

• oznaczania instalacji PV na budynkach (tabliczki informacyjne),
• stosowania przeciwpożarowych wyłączników prądu,
• prowadzenia przewodów w sposób minimalizujący ryzyko uszkodzenia i utrudnienia ewakuacji,
• uzgadniania rozwiązań z rzeczoznawcą ppoż. przy większych mocach lub w obiektach o istotnym znaczeniu dla bezpieczeństwa ludzi.

W praktyce lokalne komendy PSP mogą przyjmować zgłoszenia instalacji fotowoltaicznych i prowadzić ich ewidencję. Dzięki temu w razie zgłoszenia pożaru dyspozytor od razu wie, że na dachu lub na terenie obiektu znajduje się instalacja PV określonego typu i mocy, co wpływa na taktykę działań ratowniczo-gaśniczych.

Kiedy instalacja fotowoltaiczna w domu jednorodzinnym wymaga zgłoszenia do PSP

Mikroinstalacja PV na dachu domu jednorodzinnego – typowy przypadek

Najpopularniejszy scenariusz to instalacja fotowoltaiczna 3–10 kWp na dachu domu jednorodzinnego. W takim układzie budynek nie jest zazwyczaj zaliczany do obiektów użyteczności publicznej, nie służy zbiorowemu zamieszkaniu i nie mieści w sobie szczególnych zagrożeń pożarowych (jak składy łatwopalnych materiałów).

W praktyce w większości przypadków taka instalacja nie wymaga formalnego zgłoszenia do komendanta PSP. Nie oznacza to jednak dowolności – instalacja musi być:

• wykonana zgodnie z normami i zasadami sztuki,
• prawidłowo oznakowana (tabliczki przy rozdzielnicy, opis wyłączników),
• uwzględniona w dokumentacji powykonawczej budynku.

Jeżeli dom jednorodzinny jest użytkowany wyłącznie mieszkalnie, a instalacja PV ma charakter mikroinstalacji przyłączonej do sieci niskiego napięcia, komenda PSP z reguły nie wymaga dodatkowych formalności związanych z „przyjęciem do użytkowania” instalacji. Inaczej może być, jeśli dom łączy funkcję mieszkalną z usługową (np. pensjonat, przedszkole, gabinet medyczny).

Dom jednorodzinny o funkcji mieszkalno-usługowej

Jeżeli w budynku jednorodzinnym prowadzona jest działalność usługowa lub edukacyjna, w której regularnie przebywają osoby trzecie (np. małe przedszkole, żłobek, salon kosmetyczny, mała przychodnia), charakter obiektu może się zmieniać na użyteczność publiczną lub usługowy. Wtedy wymagania ppoż. są inne niż dla czystego domu mieszkalnego, a instalacja PV może zostać zakwalifikowana jako element techniczny wpływający na bezpieczeństwo użytkowników.

W takim przypadku rozsądnie jest:

• traktować instalację fotowoltaiczną jak dla budynku usługowego – z uzgodnieniem projektu z rzeczoznawcą ppoż.,
• skonsultować się z lokalną komendą PSP, czy dla danego typu działalności wymaga formalnego zgłoszenia lub aktualizacji instrukcji bezpieczeństwa pożarowego,
• aktualizować dokumentację ppoż. obiektu (instrukcja, plan ewakuacji, schemat instalacji elektrycznych).

Tego typu sytuacje często są rozpatrywane indywidualnie. Nawet jeśli formalnie nie ma jednoznacznego przepisu „musisz zgłosić instalację PV”, to komendant PSP może oczekiwać informacji o wszelkich istotnych zmianach w sposobie zabezpieczenia obiektu, zwłaszcza gdy zwiększają się zagrożenia dla osób przebywających w budynku.

Przykład z praktyki: mała instalacja, ale specyficzny budynek

Załóżmy, że właściciel prowadzi w domu jednorodzinnym niepubliczne przedszkole lub niewielny dom opieki. Montuje instalację PV 8 kWp na dachu, aby obniżyć rachunki za energię. Moc nie jest duża, ale obiekt ma podwyższone wymagania w zakresie bezpieczeństwa pożarowego ze względu na charakter działalności (opieka nad dziećmi, osobami starszymi).

W takiej sytuacji inspektor nadzoru budowlanego i rzeczoznawca ppoż. mogą wymagać:

• pełnego projektu instalacji PV z analizą ppoż.,
• instalacji przeciwpożarowego wyłącznika prądu z dostępem przy wejściu do budynku,
• dodatkowych oznaczeń i informacji dla straży pożarnej,
• formalnego zgłoszenia zmian w obiekcie do PSP (np. aktualizacja instrukcji bezpieczeństwa pożarowego i zawiadomienie komendanta).

Nawet jeśli ogólna zasada mówi, że „mikroinstalacje w domach jednorodzinnych nie wymagają zgłoszenia”, szczególny charakter obiektu może ten stan zmienić. Dlatego zawsze trzeba patrzeć nie tylko na moc, ale też na funkcję budynku.

Instalacje fotowoltaiczne w budynkach wielorodzinnych, użyteczności publicznej i przemysłowych

Fotowoltaika na blokach i budynkach wielorodzinnych

Instalacje PV montowane na dachach budynków wielorodzinnych (bloki, kamienice, apartamentowce) to osobna kategoria. W większości przypadków budynki te:

• mają większą liczbę użytkowników,
• są objęte bardziej restrykcyjnymi przepisami ppoż.,
• posiadają instrukcję bezpieczeństwa pożarowego, którą trzeba aktualizować po istotnych zmianach technicznych.

W praktyce instalacja fotowoltaiczna na budynku wielorodzinnym powinna być każdorazowo analizowana przez rzeczoznawcę ppoż.. Projekt instalacji najczęściej musi być uzgodniony, a następnie zarządca lub wspólnota mieszkaniowa powinni poinformować komendanta PSP o zmianach wpływających na warunki bezpieczeństwa pożarowego obiektu.

W niektórych miastach PSP prowadzi rejestr budynków wielorodzinnych z instalacjami PV, tak aby dyżurni i dowódcy zastępów mieli aktualną informację na etapie przyjmowania zgłoszenia i planowania działań ratowniczych.

Obiekty użyteczności publicznej: szkoły, urzędy, szpitale

Szkoły, przedszkola, szpitale, przychodnie, urzędy, domy kultury – to obiekty, dla których instalacja fotowoltaiczna jest traktowana jako modernizacja infrastruktury technicznej mająca wpływ na bezpieczeństwo pożarowe. Tu zasada jest znacznie prostsza niż w budownictwie jednorodzinnym:

• projekt PV powinien być uzgodniony z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń ppoż.,
• po wykonaniu instalacji należy zaktualizować instrukcję bezpieczeństwa pożarowego oraz plany ewakuacji,
• zarządca obiektu zawiadamia komendanta PSP o zmianie warunków ochrony przeciwpożarowej.

Zakłady produkcyjne, magazyny i farmy fotowoltaiczne

W obiektach przemysłowych, logistycznych oraz na farmach PV instalacja fotowoltaiczna jest zwykle elementem infrastruktury o podwyższonym ryzyku pożarowym. Często współistnieje z:

• dużymi powierzchniami dachów z warstwami łatwopalnej izolacji,
• magazynowaniem materiałów palnych (kartony, folie, chemia),
• maszynami i liniami technologicznymi o znacznych obciążeniach elektrycznych.

W takim środowisku wymaga się znacznie szerszego podejścia formalnego i technicznego. Typowy pakiet działań obejmuje:

• opracowanie projektu instalacji PV z częścią opisową poświęconą oddziaływaniu na bezpieczeństwo pożarowe obiektu,
• obowiązkowe uzgodnienie projektu z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń ppoż.,
• aktualizację scenariuszy pożarowych i instrukcji bezpieczeństwa pożarowego,
• zawiadomienie właściwego komendanta PSP o zmianach w obiekcie – zwykle na etapie odbiorów albo po zakończeniu modernizacji,
• zapewnienie dojazdu i dojścia dla zastępów PSP do rozdzielnic, wyłączników i głównych elementów instalacji.

W halach i magazynach, gdzie składuje się duże ilości towaru, komendant PSP może dodatkowo wymagać dostosowania systemów sygnalizacji pożaru i instalacji gaśniczych (np. rozmieszczenia tryskaczy, czujek) do nowej zabudowy dachowej. Czasem wymusza to korektę wcześniej zatwierdzonych projektów ochrony przeciwpożarowej.

Na farmach PV (instalacje na gruncie) kwestie zgłoszeń do PSP dotyczą przede wszystkim:

• powierzchni zajętego terenu i jego lokalizacji względem lasów, zabudowy, dróg publicznych,
• układu dróg technologicznych, które muszą pozwolić na wjazd i manewrowanie pojazdów pożarniczych,
• rozmieszczenia stacji transformatorowych, rozdzielnic oraz pól wyłączników.

Przy większych farmach inwestorzy standardowo przekazują do PSP dokumentację z opisem rozwiązań ppoż.. Często odbywają się też wizje lokalne z udziałem funkcjonariuszy straży, którzy zapoznają się z topografią terenu i sposobem dojazdu, zanim obiekt zostanie oddany do eksploatacji.

Relacja między zgłoszeniem do PSP a pozwoleniem na użytkowanie

Zgłoszenie instalacji fotowoltaicznej do komendanta PSP bywa powiązane z procesem uzyskiwania pozwolenia na użytkowanie lub odbiorów częściowych prowadzonych przez nadzór budowlany. Dzieje się tak przy:

• rozbudowie istniejącego obiektu o instalację PV o znacznej mocy,
• zmianie sposobu użytkowania części budynku (np. z magazynu na halę produkcyjną) wraz z montażem PV,
• budowie nowego obiektu, w którym PV jest integralnym elementem projektu technicznego.

W tych procedurach organ nadzoru budowlanego może żądać opinii lub stanowiska komendanta PSP dotyczącego spełnienia wymagań z zakresu ochrony przeciwpożarowej. Często to na tym etapie formalizuje się informację o istnieniu instalacji PV, jej mocy, sposobie odłączania i zabezpieczenia. Brak uzgodnień ppoż. lub brak zawiadomienia PSP o istotnych zmianach może przyczynić się do:

• przedłużenia procedury odbiorowej,
• nałożenia obowiązku wykonania dodatkowych zabezpieczeń (np. dodatkowe wyłączniki, oznaczenia, bariery przeciwogniowe),
• a w skrajnych przypadkach – do odmowy wydania pozwolenia na użytkowanie.

Przy większych inwestycjach inwestorzy często włączają przedstawicieli PSP już na etapie projektowania koncepcji, tak aby uniknąć korekt na finiszu budowy.

Jak wygląda w praktyce „zgłoszenie” instalacji PV do PSP

Samo zgłoszenie nie ma jednolitego, ustandaryzowanego w całej Polsce formularza. Wygląda różnie w zależności od:

• województwa i komendy,
• rodzaju obiektu (dom, blok, hala, szkoła),
• momentu procedury (nowy obiekt, modernizacja, zmiana sposobu użytkowania).

Najczęściej jest to pismo przewodnie do komendanta PSP z załączoną dokumentacją. W typowym zestawie dokumentów pojawiają się:

• opis techniczny instalacji fotowoltaicznej (moc, miejsce posadowienia, przebieg kabli, lokalizacja falowników i wyłączników),
• schematy elektryczne jedno- lub wielokreskowe,
• mapa lub rzut dachu z zaznaczonymi modułami, drogami dojścia, strefami ewentualnej rozbudowy,
• kopie uzgodnień z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń ppoż. (jeżeli są wymagane),
• zaktualizowane fragmenty instrukcji bezpieczeństwa pożarowego (dla obiektów, które muszą ją posiadać),
• zdjęcia tabliczek informacyjnych i lokalizacji przeciwpożarowych wyłączników prądu – czasem wymagane na etapie odbioru.

W mniejszych obiektach (np. przedszkole w budynku jednorodzinnym) komenda PSP często ogranicza się do przyjęcia informacji do wiadomości, bez wydawania odrębnej decyzji. W dużych zakładach komendant może natomiast wydać pisemne stanowisko lub zalecenia pokontrolne, które trzeba wdrożyć w określonym terminie.

Najczęstsze błędy przy formalnościach z PSP

W praktyce projektowej i wykonawczej powtarzają się pewne błędy, które komplikują relacje z PSP albo wydłużają odbiory. Warto je prześledzić, żeby uniknąć kłopotów:

• Brak spójności dokumentacji – schematy PV nie zgadzają się z faktycznym wykonaniem, inne oznaczenia pól rozdzielni na rysunkach i w opisach, brak aktualnych rzutów dachu.
• Niedoszacowanie wpływu PV na drogi ewakuacyjne – np. prowadzenie wiązek kablowych nad klatkami schodowymi lub korytarzami bez odpowiedniej klasy odporności ogniowej i zabezpieczeń.
• Ominięcie rzeczoznawcy ppoż. tam, gdzie instalacja wpływa na warunki bezpieczeństwa pożarowego obiektu, co później wymusza kosztowne poprawki.
• Brak lub niewłaściwe oznakowanie – brak tabliczki informującej o istnieniu PV przy głównym wyłączniku prądu, nieczytelne opisy, brak oznaczeń kierunku działania wyłączników awaryjnych.
• Spóźnione zgłoszenie – informacja trafia do PSP dopiero po zamknięciu robót i wystawieniu protokołów, a komenda zgłasza uwagi wymagające prac dodatkowych.

Przykładowo: w jednym z magazynów dystrybucyjnych instalacja PV została wykonana zgodnie z projektem elektrycznym, ale nie uwzględniono zmian w systemie oddymiania dachowego. Przy odbiorze PSP wskazała konieczność przeniesienia części modułów, aby zachować funkcjonowanie klap oddymiających. Efekt – dodatkowe koszty i opóźnienie uruchomienia.

Dobre praktyki przygotowania instalacji PV pod kątem wymogów PSP

Aby ograniczyć do minimum ryzyko konfliktu z wymaganiami straży pożarnej, projektanci i inwestorzy stosują kilka prostych, ale skutecznych zasad. Sprawdzają się zarówno w małych budynkach, jak i w dużych zakładach.

• Wczesna konsultacja – przy większych instalacjach już na etapie koncepcji warto zasięgnąć opinii rzeczoznawcy ppoż. i – jeśli to uzasadnione – omówić założenia z przedstawicielem lokalnej komendy PSP.
• Przejrzyste oznakowanie – wyraźne, odporne na warunki zewnętrzne tabliczki: przy głównym wyłączniku prądu, przy polu zasilającym falowniki, na wejściach do rozdzielni technicznych, a w razie potrzeby także na drzwiach na dach.
• Jasna lokalizacja wyłączników awaryjnych – wyłącznik przeciwpożarowy prądu oraz ewentualne dodatkowe wyłączniki sekcyjne powinny być łatwo dostępne i jednoznacznie opisane. Dowódca akcji nie może się zastanawiać „który to przycisk”.
• Minimalizacja odcinków DC w strefach ewakuacji – przewody stałoprądowe prowadzić możliwie najkrótszą drogą poza korytarzami ewakuacyjnymi, a jeśli to nieuniknione – stosować odpowiednie koryta, klasy odporności ogniowej i osłony.
• Dokumentacja w wersji „dla straży” – oprócz szczegółowych schematów dla elektryka warto przygotować uproszczony plan z zaznaczeniem: modułów, tras kablowych, rozdzielnic, wyłączników, punktów odłączenia od sieci. Taki rysunek często jest załączany do instrukcji bezpieczeństwa pożarowego.

W dobrze zorganizowanych firmach kopia takiego schematu trafia także do ochrony obiektu lub do osoby odpowiedzialnej za BHP, tak aby w razie alarmu od razu było wiadomo, jak poinformować przybyłe zastępy PSP.

Instalacja PV a obowiązek aktualizacji instrukcji bezpieczeństwa pożarowego

W obiektach, dla których instrukcja bezpieczeństwa pożarowego jest wymagana (m.in. użyteczność publiczna, budynki zamieszkania zbiorowego, niektóre magazyny i hale), montaż instalacji PV zazwyczaj wymusza aktualizację instrukcji. Chodzi o takie elementy jak:

• opis źródeł energii i instalacji technicznych w budynku,
• procedury postępowania na wypadek pożaru, w tym kolejność odłączania zasilania,
• schematy sytuacyjne z zaznaczeniem nowych urządzeń, przejść kablowych, dachów z modułami,
• szkolenie pracowników lub użytkowników obiektu z nowych rozwiązań.

Jeżeli w obiekcie działa zewnętrzna firma ochroniarska, informację o istnieniu instalacji PV i sposobie jej odłączania trzeba przekazać także do ochrony. Podczas faktycznych zdarzeń pożarowych często to właśnie pracownik ochrony jako pierwszy przekazuje dowódcy PSP dane o obiekcie.

Rola ubezpieczyciela a zgłoszenia do straży pożarnej

Przy większych instalacjach fotowoltaicznych istotną rolę odgrywają także warunki ubezpieczenia. Część towarzystw oczekuje, że:

• projekt PV został uzgodniony z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń ppoż.,
• instalacja została zgłoszona do PSP (jeśli jest taki obowiązek ustawowy lub wynika z klasy obiektu),
• zastosowano określone standardy ochrony przeciwprzepięciowej i odgromowej.

Brak dopełnienia formalności może w razie szkody (np. pożaru części dachu z instalacją PV) stać się argumentem do ograniczenia wypłaty odszkodowania lub jego odmowy, jeśli ubezpieczyciel wykaże rażące naruszenie zasad bezpieczeństwa. Przy nowych polisach na duże obiekty ubezpieczyciele coraz częściej wymagają przedstawienia:

• kopii uzgodnień ppoż. i protokołów odbioru instalacji,
• stanowiska komendanta PSP (jeśli było wydawane),
• aktualnej instrukcji bezpieczeństwa pożarowego obejmującej instalację PV.

Dlatego w praktyce inwestorzy, którzy planują montaż większych instalacji PV na halach, marketach czy biurowcach, włączają w rozmowy nie tylko projektanta i rzeczoznawcę ppoż., ale też brokera ubezpieczeniowego. Dzięki temu wymogi wszystkich stron – w tym PSP – da się pogodzić już na etapie koncepcji, zamiast po fakcie dopasowywać dokumenty do zapisów polisy.

Jak sprawdzić, czy Twoja instalacja PV powinna być zgłoszona do PSP

Przepisy są rozproszone, a praktyka komend PSP może się różnić między województwami. Konkretną odpowiedź dla danego przypadku daje dopiero analiza kilku elementów jednocześnie.

W uproszczeniu trzeba kolejno zweryfikować:

1. Rodzaj obiektu – dom jednorodzinny, budynek wielorodzinny, użyteczność publiczna, magazyn, zakład produkcyjny, farma PV na gruncie.
2. Moc i skala instalacji – mikroinstalacja na dachu domu czy rozbudowany system na hali lub na kilku budynkach.
3. Charakter użytkowania – czy w obiekcie przebywają osoby o ograniczonej zdolności ewakuacji (dzieci, osoby starsze, pacjenci), czy jest to typowe mieszkalnictwo lub biura.
4. Istniejące obowiązki ppoż. – czy obiekt ma już instrukcję bezpieczeństwa pożarowego, scenariusze pożarowe, stałe urządzenia gaśnicze, systemy sygnalizacji pożaru.
5. Wymagania lokalnej komendy PSP – czy w danym powiecie przyjęto praktykę ewidencjonowania instalacji PV w określonych typach budynków.

Kontakt z lokalną komendą – jak rozmawiać ze strażą pożarną

Przy wątpliwościach co do obowiązku zgłoszenia najlepiej od razu nawiązać kontakt z właściwą miejscowo komendą PSP. Dobrze przygotowany telefon czy e‑mail oszczędza obu stronom czasu.

Przed rozmową z dyżurnym lub inspektorem prewencji dobrze mieć pod ręką:

• adres obiektu i jego podstawowe dane (powierzchnia, liczba kondygnacji, funkcja),
• planowaną lub wykonaną moc instalacji PV oraz lokalizację (dach, wiata, grunt),
• informację, czy obiekt ma aktualną instrukcję bezpieczeństwa pożarowego i system sygnalizacji pożaru,
• kontakt do projektanta instalacji i rzeczoznawcy ppoż. (jeżeli uczestniczy w projekcie).

W praktyce wystarczają dwa–trzy precyzyjne pytania, np.:

• czy dla tego typu obiektu i takiej instalacji PV komenda oczekuje formalnego zgłoszenia lub uzgodnienia,
• w jakiej formie przekazać dokumenty (papierowo, elektronicznie, przez ePUAP),
• czy jest przyjęty lokalny wzór opisu obiektu z instalacją PV albo wymagane są dodatkowe załączniki (np. zdjęcia dachów, plany sytuacyjne).

W wielu komendach funkcjonuje praktyka nieformalnych konsultacji z inspektorem prewencji. Krótka rozmowa na etapie projektu często pozwala dopracować szczegóły (np. lokalizację wyłącznika ppoż. prądu) tak, aby przy odbiorze nie było zaskoczeń.

Specyfika różnych typów obiektów z instalacją PV

Obowiązki związane z PSP i dokumentacją mocno zależą od funkcji i skali obiektu. Ta sama moc instalacji będzie inaczej traktowana w domu jednorodzinnym, a inaczej w szpitalu czy dużym magazynie.

Budynki mieszkalne jednorodzinne

W typowych domach jednorodzinnych instalacje PV realizowane jako mikroinstalacje nie powodują dodatkowych, formalnych relacji z PSP. Właściciel nie ma obowiązku sporządzania instrukcji bezpieczeństwa pożarowego ani zgłaszania montażu do komendy.

Mimo braku formalnego obowiązku rozsądnie jest:

• zapewnić przejrzyste oznaczenie głównego wyłącznika prądu oraz miejsca przyłączenia instalacji PV,
• zachować podstawowe odległości od pokryć palnych i elementów dachu o kluczowym znaczeniu (kominy, wyłazy, okna dachowe),
• omówić z instalatorem przebieg kabli DC i sposób wyłączenia systemu.

W praktyce te działania są wykonywane z myślą o bezpieczeństwie rodziny i strażaków prowadzących ewentualne działania na dachu, a nie dlatego, że ktoś tego formalnie wymaga.

Budynki wielorodzinne

W przypadku bloków i apartamentowców sytuacja jest bardziej złożona. Nawet jeśli sama instalacja PV nie przekracza mocy charakterystycznych dla mikroinstalacji, dochodzi kwestia zarządzania częściami wspólnymi i bezpieczeństwa wielu użytkowników.

Najważniejsze kwestie organizacyjne to:

• ustalenie, kto jest właścicielem instalacji (wspólnota, spółdzielnia, operator zewnętrzny) i kto odpowiada za kontakt z PSP,
• weryfikacja, czy montaż PV zmienia przyjęte wcześniej warunki ochrony pożarowej budynku (np. przebieg tras kablowych, dostęp do dachu, strefy pożarowe),
• ewentualna aktualizacja regulaminów i procedur, w tym instrukcji zarządcy dotyczącej postępowania w razie pożaru.

W niektórych większych kompleksach mieszkaniowych lokalna komenda może oczekiwać choćby skróconej informacji o nowej instalacji, zwłaszcza jeśli obejmuje ona kilka dachów lub współpracuje z agregatami prądotwórczymi czy magazynami energii.

Obiekty użyteczności publicznej

Szkoły, przedszkola, urzędy, ośrodki kultury czy obiekty sportowe z natury są objęte szerszym katalogiem obowiązków ppoż. Montaż PV w takich budynkach zazwyczaj:

• wymaga zaopiniowania przez rzeczoznawcę ds. zabezpieczeń ppoż.,
• wiąże się z korektą instrukcji bezpieczeństwa pożarowego,
• powinien zostać odnotowany w dokumentacji przekazywanej do PSP (np. przy okresowych przeglądach i kontroli obiektu).

Przykład z praktyki: w szkole podstawowej na dachu sali gimnastycznej zamontowano instalację PV o średniej mocy. Po konsultacji z rzeczoznawcą ograniczono prowadzenie kabli DC nad korytarzami ewakuacyjnymi, a w instrukcji dodano prostą procedurę dla woźnego i dyrektora – kto i w jakiej kolejności wyłącza które urządzenia przed przyjazdem straży.

Zakłady produkcyjne, magazyny, centra logistyczne

Hale i magazyny z instalacjami PV na dachach budzą największe zainteresowanie PSP oraz ubezpieczycieli. Wynika to z dużej powierzchni połaci dachowych, często lekkiej konstrukcji oraz wysokiej wartości składowanych towarów.

Przy takich obiektach typowo wymaga się:

• formalnego uzgodnienia projektu z rzeczoznawcą ppoż. – nie tylko części elektrycznej, lecz także wpływu na oddymianie, podział na strefy, drogi pożarowe,
• przekazania do PSP kompletu dokumentów lub co najmniej informacji o nowej instalacji i aktualizacji instrukcji bezpieczeństwa pożarowego,
• zapewnienia współpracy instalacji PV z istniejącą infrastrukturą (oddymianie, tryskacze, systemy gaszenia gazowego, BMS).

W dużych centrach logistycznych coraz częściej wymaga się również pokazowego ćwiczenia dla zakładowej służby ppoż. lub zespołu BHP, gdzie przećwiczone jest awaryjne wyłączenie PV i współpraca z PSP.

Farma fotowoltaiczna na gruncie

Same wolnostojące farmy PV rzadko są przedmiotem klasycznego „zgłoszenia do straży” w rozumieniu obiektów budowlanych, ale nie oznacza to braku relacji z PSP.

Operator takiej instalacji najczęściej:

• przekazuje do lokalnej komendy uproszczony plan sytuacyjny z dojazdami i lokalizacją punktów rozłączania,
• uzgadnia sposób oznakowania stacji kontenerowych, rozdzielni i pól transformatorowych,
• ustala z PSP scenariusz działań na wypadek pożaru w obrębie pola modułów lub stacji.

W farmach zlokalizowanych blisko lasów lub terenów o podwyższonym zagrożeniu pożarowym mogą się pojawić dodatkowe wymagania, np. dotyczące pasów przeciwpożarowych czy hydrantów zewnętrznych.

Najczęstsze pytania inwestorów do straży pożarnej – i praktyczne odpowiedzi

W kontaktach inwestorów z komendami PSP przewijają się pewne powtarzalne wątpliwości. Sama odpowiedź bywa różna lokalnie, ale da się wskazać logiczne kierunki myślenia.

• Czy sama moc instalacji decyduje o konieczności zgłoszenia?
  Zazwyczaj nie. Kluczowe jest, czy obiekt już podlega szczególnym obowiązkom ppoż., czy instalacja wpływa na warunki ewakuacji i bezpieczeństwo pożarowe oraz jak został zaklasyfikowany budynek.
• Czy muszę każdą niewielką rozbudowę PV ponownie zgłaszać?
  Jeżeli w dokumentacji obiektu i w uzgodnieniach z rzeczoznawcą przyjęto maksymalną koncepcję (np. pełne pokrycie dachu modułami w granicach nośności konstrukcji), drobne etapowanie prac zwykle nie wymaga nowej procedury. Jeżeli jednak powiększenie instalacji zmienia układ stref pożarowych, przebieg kabli czy sposób oddymiania – często trzeba aktualizować dokumentację i poinformować PSP.
• Czy brak formalnego obowiązku zgłoszenia zwalnia z konsultacji z rzeczoznawcą?
  Niekoniecznie. W wielu obiektach granicznych (np. małe domy opieki, przedszkola w adaptowanych domach jednorodzinnych) to właśnie opinia rzeczoznawcy rozstrzyga, czy instalacja wpływa na bezpieczeństwo pożarowe. PSP zwykle opiera się na tych opinii przy ewentualnych kontrolach.

Co grozi za brak zgłoszenia instalacji PV, gdy był taki obowiązek

Konsekwencje zaniedbań nie są jednakowe w każdym przypadku. Zależą od rodzaju obiektu, skali uchybień oraz od tego, czy brak zgłoszenia wyszedł na jaw przy rutynowej kontroli, czy po faktycznym zdarzeniu pożarowym.

W praktyce mogą się pojawić:

• zalecenia pokontrolne – komendant PSP zobowiązuje właściciela lub zarządcę do uzupełnienia dokumentacji (np. aktualizacji instrukcji bezpieczeństwa pożarowego, dostarczenia schematów instalacji PV) w określonym terminie,
• mandat karny lub wniosek o ukaranie – gdy naruszenie jest oczywiste, a właściciel ignoruje obowiązki wynikające z przepisów,
• zawiadomienie do nadzoru budowlanego – jeśli instalacja powstała z istotnym odstępstwem od zatwierdzonego projektu budowlanego lub bez wymaganych uzgodnień ppoż.,
• utrudnienia przy odbiorze innych robót – brak uzgodnień i zgłoszeń dla PV może zablokować odbiór całej rozbudowy lub modernizacji obiektu.

Najbardziej dotkliwe skutki pojawiają się jednak przy realnych szkodach. Jeżeli dojdzie do pożaru z udziałem instalacji PV, a w trakcie czynności wyjaśniających okaże się, że:

• zignorowano wymóg uzgodnienia projektu z rzeczoznawcą ppoż.,
• nie poinformowano PSP o istotnej zmianie sposobu użytkowania obiektu lub jego instalacji technicznych,
• nie zaktualizowano instrukcji bezpieczeństwa pożarowego mimo wyraźnego obowiązku,

to takie zaniedbania mogą zostać zakwalifikowane jako naruszenie przepisów o ochronie przeciwpożarowej, a nawet jako rażące niedbalstwo w ocenie ubezpieczyciela.

Jak przygotować projekt instalacji PV, żeby „przeszedł” bez zastrzeżeń

Nie ma jednego uniwersalnego wzoru projektu, który zapewni brak uwag PSP, można jednak trzymać się kilku technicznych reguł, które ułatwiają uzgodnienia i odbiory.

• Wyraźny podział na część DC i AC – na rzutach i schematach pokazać przebieg kabli stałoprądowych, punkty łączenia z inwerterami oraz miejsca przejść przez przegrody (ściany, stropy, dach).
• Ograniczenie kabli DC w kluczowych strefach – im mniej długich odcinków przewodów PV nad drogami ewakuacyjnymi, tym lepiej. Jeśli to nieuniknione, należy dobrać odpowiednie koryta, osłony i klasę odporności ogniowej.
• Logiczne umiejscowienie wyłącznika ppoż. prądu – najlepiej możliwie blisko głównego wejścia lub miejsca dojazdu PSP, w zasięgu ochranianym przez monitoring/ochronę, jednoznacznie oznaczone.
• Spójność z istniejącymi systemami – projekt musi uwzględniać funkcjonujące oddymianie, klapy dymowe, drzwi pożarowe, instalacje tryskaczowe i istniejące trasy kablowe, zamiast traktować PV jako „doklejoną” instalację.
• Obowiązkowe rysunki opisowe – oprócz schematów jednokreskowych dobrze przygotować przynajmniej jeden czytelny rzut dachu z modułami i drogami dojścia dla straży, a także schemat blokowy całej instalacji.

Wielu projektantów dodaje do projektu krótką notę „dla PSP” – maksymalnie jedna strona A4 z opisem sposobu odłączenia instalacji, lokalizacją głównych elementów i ewentualnymi ograniczeniami (np. brak możliwości całkowitego wyłączenia napięcia DC w słoneczny dzień). Taki dokument bywa bardzo pomocny przy późniejszych kontrolach.

Znaczenie szkoleń i praktycznych instrukcji dla personelu

Nawet najlepiej przygotowany projekt i wzorowo przeprowadzone zgłoszenie do PSP nie zadziałają, jeśli personel obiektu nie będzie wiedział, co zrobić w sytuacji alarmowej.

Po montażu instalacji PV w większych budynkach warto przeprowadzić krótkie szkolenie dla:

• personelu technicznego (elektrycy, konserwatorzy),
• osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo (BHP, inspektor ppoż., koordynator SOS),
• ochrony obiektu lub recepcji, jeśli to oni jako pierwsi reagują na alarm.

Zakres takiego szkolenia zwykle obejmuje:

• omówienie budowy instalacji PV i różnicy między częścią DC i AC,
• pokaz lokalizacji wszystkich wyłączników (główny, ppoż., sekcyjne),
• symulację procedury w razie pożaru lub podejrzenia zwarcia w obrębie PV,
• sposób przekazywania informacji przy wezwaniu PSP – co najważniejsze dla dowódcy pierwszego zastępu.

W dobrze zarządzanych obiektach te informacje są też w skróconej formie dostępne przy portierni lub w dyspozytorni – jako prosty schemat i lista kroków „co zrobić przed przyjazdem straży”.

Przyszłe kierunki zmian w przepisach dotyczących PV a wymogi PSP

Rynek fotowoltaiki rozwija się szybciej niż prawo, dlatego w środowisku projektantów, rzeczoznawców i straży pożarnej stale toczy się dyskusja nad doprecyzowaniem wymagań dla instalacji PV.

Można spodziewać się, że w kolejnych latach:

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy każda instalacja fotowoltaiczna musi być zgłoszona do straży pożarnej?

Nie, nie każda instalacja fotowoltaiczna wymaga zgłoszenia do Państwowej Straży Pożarnej. Obowiązek zależy przede wszystkim od mocy instalacji oraz rodzaju obiektu, na którym jest montowana (dom jednorodzinny, blok, szkoła, hala produkcyjna itd.).

Typowe mikroinstalacje na domach jednorodzinnych (np. 3–10 kWp) zwykle nie wymagają formalnego zawiadamiania komendanta PSP, o ile budynek ma wyłącznie funkcję mieszkalną i nie jest zaliczany do obiektów o podwyższonym zagrożeniu pożarowym.

Od jakiej mocy instalacji fotowoltaicznej trzeba zgłosić ją do PSP?

W przepisach i praktyce pojawiają się dwie często przywoływane granice mocy: 6,5 kWp oraz 50 kWp. Dla typowych budynków innych niż jednorodzinne (np. użyteczności publicznej, usługowe, przemysłowe, wielorodzinne) kluczowa jest moc powyżej 6,5 kWp w kontekście obowiązków przeciwpożarowych.

Granica 50 kW ma znaczenie głównie przy dużych instalacjach komercyjnych i przemysłowych (dodatkowe wymagania projektowe i formalne). W przypadku standardowego prosumenta ważniejsze jest jednak to, czy instalacja jest na domu jednorodzinnym czy np. na bloku lub budynku usługowym, niż sama wartość 50 kW.

Czy muszę zgłaszać fotowoltaikę do straży pożarnej w domu jednorodzinnym?

W typowym scenariuszu – mikroinstalacja fotowoltaiczna 3–10 kWp na dachu domu jednorodzinnego użytkowanego wyłącznie mieszkalnie – zgłoszenie do komendanta PSP nie jest wymagane. Instalacja musi jednak być wykonana zgodnie z normami, właściwie oznakowana i udokumentowana.

Sytuacja zmienia się, gdy dom łączy funkcję mieszkalną z usługową (np. pensjonat, przedszkole, gabinet medyczny). Wtedy budynek może być traktowany jak obiekt użyteczności publicznej i obowiązki ppoż. – w tym uzgodnienie projektu i ewentualne zgłoszenie do PSP – mogą być szersze.

Czym różni się uzgodnienie projektu z rzeczoznawcą ppoż. od zgłoszenia do straży pożarnej?

Uzgodnienie projektu z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych to etap projektowy – ekspert sprawdza, czy rozwiązania techniczne (prowadzenie kabli, lokalizacja falowników, wyłączniki ppoż., odległości, oznakowanie) spełniają wymagania bezpieczeństwa pożarowego.

Zgłoszenie do PSP (zawiadomienie komendanta) to odrębna czynność administracyjna, zwykle związana z zakończeniem budowy lub zmianą sposobu użytkowania obiektu. Uzgodnienie projektu jest często warunkiem przygotowania dokumentacji, na podstawie której inwestor lub właściciel zawiadamia PSP o instalacji PV.

Jakie przepisy regulują obowiązek zgłaszania instalacji fotowoltaicznej do PSP?

Obowiązki związane z ochroną przeciwpożarową instalacji PV wynikają z kilku aktów prawnych, m.in.:

• ustawy o ochronie przeciwpożarowej,
• rozporządzenia MSWiA w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów,
• Prawa budowlanego – w zakresie uzgodnienia projektu z rzeczoznawcą ppoż.,
• wytycznych i stanowisk Komendy Głównej PSP dotyczących instalacji fotowoltaicznych.

Nie istnieje jeden „specjalny” przepis tylko o fotowoltaice i straży pożarnej – obowiązki wynikają z ogólnego systemu przepisów ppoż. stosowanych do źródeł energii elektrycznej na budynkach.

Czy muszę coś dodatkowo zrobić, jeśli mam większą instalację PV w firmie lub budynku użyteczności publicznej?

Tak, w przypadku większych instalacji fotowoltaicznych na budynkach użyteczności publicznej, usługowych, przemysłowych czy wielorodzinnych konieczna jest szczegółowa analiza obowiązków ppoż. Zwykle oznacza to:

• obowiązek uzgodnienia projektu instalacji z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych,
• przygotowanie dokumentacji uwzględniającej wymagania ppoż. i wytyczne PSP,
• zawiadomienie właściwego komendanta PSP o instalacji (np. przy zakończeniu budowy lub zmianie sposobu użytkowania obiektu).

W praktyce profesjonalna firma montująca PV powinna już na etapie oferty wskazać, czy w danym przypadku konieczne jest uzgodnienie ppoż. i formalne zgłoszenie instalacji do PSP.

Kluczowe obserwacje

• Nie każda instalacja fotowoltaiczna wymaga zgłoszenia do Państwowej Straży Pożarnej – obowiązek dotyczy głównie większych systemów oraz obiektów innych niż typowy dom jednorodzinny.
• Kluczowa jest moc instalacji i rodzaj budynku: dla ochrony przeciwpożarowej istotna jest granica 6,5 kWp w budynkach innych niż jednorodzinne, natomiast próg 50 kW pojawia się przy większych instalacjach komercyjnych i przemysłowych.
• Domowi prosumenci z instalacjami rzędu 3–10 kWp zwykle nie muszą zgłaszać PV do PSP, jeśli budynek jest jednorodzinny i nie ma innych cech „obiektu o zwiększonym zagrożeniu pożarowym”.
• W budynkach wielorodzinnych, użyteczności publicznej, usługowych i przemysłowych projekt instalacji PV powinien być analizowany pod kątem obowiązku uzgodnienia z rzeczoznawcą ppoż. i zawiadomienia komendanta PSP.
• Obowiązek zgłoszenia nie wynika z jednego przepisu „o fotowoltaice”, lecz z ogólnych regulacji ochrony przeciwpożarowej, prawa budowlanego i energetycznego oraz ich interpretacji w odniesieniu do źródeł prądu na budynkach.
• Rzeczoznawca ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych ocenia projekt PV pod kątem bezpieczeństwa (prowadzenie przewodów, lokalizacja urządzeń, zabezpieczenia, możliwość bezpiecznej akcji gaśniczej); uzgodnienie jest podstawą do późniejszego ewentualnego zawiadomienia PSP.
• Wytyczne Komendy Głównej PSP, choć nie są aktem prawnym, w praktyce wyznaczają standardy bezpieczeństwa i sposób postępowania straży pożarnej względem instalacji fotowoltaicznych.