Wejście w świat biogazu kusi: stabilna energia z odpadów, dodatkowe przychody i mniejszy ślad węglowy. Jednocześnie, właśnie dlatego, że mówimy o paliwie gazowym, w grę wchodzą konkretne kwalifikacje. W Polsce obowiązek posiadania świadectw kwalifikacyjnych (potocznie: „SEP”) wynika wprost z rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z 1 lipca 2022 r. To ono definiuje, dla jakich prac i urządzeń trzeba mieć uprawnienia oraz czym różni się eksploatacja (E) od dozoru (D).
Co to oznacza praktycznie? Na stanowiskach eksploatacji wykonuje się takie prace jak obsługa, konserwacja, remont, naprawa, montaż/demontaż oraz czynności kontrolno-pomiarowe. Z kolei dozór to nadzór nad tymi pracami i osobami, które je wykonują. Innymi słowy: E to „robimy”, D to „odpowiadamy i nadzorujemy”.
1) Czym dokładnie jest G3 i dlaczego dotyczy biogazu?
G3 to grupa urządzeń, instalacji i sieci „gazowych” – wytwarzających, przetwarzających, przesyłających, magazynujących i zużywających paliwa gazowe. Zaś uprawnienia gazowe potwierdzają kwalifikacje do ich obsługi, konserwacji, naprawy i dozoru. Do urządzeń kategorii G3 zaliczamy m.in. urządzenia do produkcji paliw gazowych (czyli również linie technologiczne biogazu/biometanu), generatory gazu, instalacje uzdatniania i rurociągi. Dla tych elementów rozporządzenie wymaga świadectw kwalifikacyjnych.
„Biogaz” to gaz uzyskany z biomasy (np. z fermentacji odpadów rolniczych, oczyszczalni ścieków czy składowisk). Skoro to paliwo gazowe, to prace przy jego instalacjach podlegają regułom przyjętym dla Grupy 3.
A co z biometanem i wtłaczaniem do sieci? W Polsce parametry jakościowe biogazu rolniczego dopuszczanego do sieci określono w akcie wykonawczym z 24.08.2011 r. (wymagania m.in. dla liczby Wobbego, siarkowodoru, siarki). To pokazuje, że kiedy mamy do czynienia z wszystkim od bramy biogazowni aż po przyłącze mówimy o infrastrukturze gazowej, a więc o kwalifikacjach G3.
2) Kto i kiedy potrzebuje uprawnień G3 w biogazowni?
Po pierwsze: inwestor. Nie musi sam mieć G3, ale musi zapewnić, by projektowanie, montaż, odbiory i eksploatacja części gazowej były prowadzone przez osoby z właściwymi uprawnieniami (E i/lub D). W praktyce dotyczy to robót instalacyjnych, prób szczelności oraz rozruchów na gazie. Podstawa prawna jest jasna: świadectwo kwalifikacyjne jest wymagane do wykonywania czynności związanych z eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci ujętych w załączniku do rozporządzenia.
Po drugie: operatorzy i osoby odpowiedzialne za utrzymanie ruchu. Każdy, kto obsługuje pochodnię biogazową, stację odsiarczania/odwodnienia, sprężarki, instalacje uzdatniania, połączenia kołnierzowe czy AKPiA po stronie gazowej, działa w obszarze G3. Na stanowisku eksploatacji wchodzą tu m.in. czynności kontrolno-pomiarowe, okresowa konserwacja i naprawy.
Po trzecie: nadzór techniczny. Kierownik robót, lider utrzymania ruchu lub osoba odbierająca prace pod wykonawcę często powinna posiadać również dozór (D), aby formalnie firmować protokoły, zatwierdzać instrukcje i odpowiadać za organizację bezpiecznej pracy przy gazie. To właśnie różnica między „mogę wykonać” (E) a „mogę dopuścić i odpowiadam” (D).
3) Zakres prac objęty G3 E i G3 D – przykłady z budowy i eksploatacji
W dużym uproszczeniu: G3 E to uprawnienie narzędziowe, G3 D – kierownicze. Oba biorą się z tego samego rozporządzenia, które przypisuje do eksploatacji sześć rodzajów czynności: obsługę, konserwację, remont, naprawę, montaż/demontaż oraz czynności kontrolno-pomiarowe. Dozór nadzoruje te prace i osoby. W biogazowni te światy stale się przenikają, dlatego dobrym standardem jest łączenie uprawnień E+D u kluczowych ludzi.
Aby zobaczyć to na żywo, spójrzmy na typowe sytuacje, w których wymagane będzie G3 (co najmniej E, a często także D):
- próby szczelności i wytrzymałości połączeń przed pierwszym uruchomieniem,
- rozruch i regulacja palników pochodni,
- prace przy stacjach uzdatniania (odsiarczanie, odwilżanie) i sprężarkach,
- okresowe kontrole detektorów gazu i armatury odcinającej,
- modernizacja i demontaż odcinków rurociągów,
- odbiory i protokołowanie (zwykle z udziałem osoby z D).
Dlaczego to takie istotne? Bo właśnie te czynności decydują o bezpieczeństwie instalacji i ludzi. Co więcej, rozporządzenie zawiera wykaz urządzeń i instalacji w grupie G3; obejmuje on nie tylko domowe instalacje gazowe, lecz także linię produkcji paliwa gazowego w samej biogazowni – od fermentorów po rurociągi i magazyny gazu.
4) Jak zdobyć i utrzymać G3: ścieżka krok po kroku
Krok 1. Dobierz zakres i stanowisko. We wniosku do komisji wpisujesz dokładnie, jakich urządzeń i instalacji dotyczy Twoje G3 (z listy w załączniku do rozporządzenia) oraz czy chodzi o E, D, czy oba. Dzięki temu uprawnienia będą dopasowane do realnych zadań w biogazowni.
Krok 2. Przygotuj się do egzaminu. Egzamin przeprowadza komisja kwalifikacyjna w składzie co najmniej trzech osób, posiadających odpowiednie doświadczenie. Aktualny wykaz komisji (SEP, SIMP i inne) publikuje Urząd Regulacji Energetyki – to najpewniejsze źródło, by sprawdzić, kto i gdzie egzaminuje w Twoim województwie.
Krok 3. Zdaj i pilnuj terminu ważności. Świadectwa kwalifikacyjne (E i D) są ważne 5 lat – to skutek nowelizacji Prawa energetycznego. Po upływie terminu trzeba je odnowić egzaminem. Dobry zwyczaj w firmie to prowadzenie kalendarza uprawnień, tak aby ważność nie przepadła w środku sezonu.
Krok 4. Uporządkuj procedury BHP i odbiory. Dla biogazu i biometanu dochodzą wymagania jakościowe i przyłączeniowe (jeśli planujesz wprowadzać gaz do sieci), wynikające z przepisów sektorowych. Równolegle „Lex biogazownie” z 13 lipca 2023 r. skraca ścieżkę formalną inwestycji. Warto te procesy prowadzić równolegle, ale nie traktować ich zamiennie. Jedno dotyczy kwalifikacji ludzi, drugie ram prawnych samej inwestycji.
Na koniec – krótkie podsumowanie
Jeżeli prowadzisz lub budujesz biogazownię, uprawnienia gazowe SEP G3 są warunkiem zgodnego z prawem i bezpiecznego działania: E do prac technicznych i D do nadzoru. Biogaz i biometan to paliwa gazowe w rozumieniu polskiego prawa, a więc prace przy nich podpadają pod Grupę 3. Egzamin zdajesz przed uprawnioną komisją z wykazu URE, a świadectwo ważne jest 5 lat. Proste? Tak – pod warunkiem, że od początku wiesz, kto, kiedy i do jakich czynności potrzebuje G3.
